كه جهاد اكبر است ، تا ظاهر شود مرتبهء مجاهدين و صابرين از مؤمنين با مقصّرين و بطّالين ، و حظّ هريك از جنّت و قرب ؛ كما قال اللّه تعالى : أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَ لَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِينَ جاهَدُوا مِنْكُمْ وَ يَعْلَمَ الصَّابِرِينَ « 63 » . و در اين حال ، چاره به‌جز صبر و محاربه كردن با « ابليس » نيست ؛ و آن ، موقوف است بر دو چيز ؛ اوّل : معرفت مكايد و حيل « 65 » او ، و مجارى آنها از خواطر نفسانيّه و شيطانيّه ؛ زيرا كه اگر دزد دانست كه صاحب‌خانه احساس كرده به او راههاى آمدن او [ را ] ، فرار مىكند از او . و معرفت خواطر ، در باب اوّل از « منهج اوّل » در شرح معرفت صدر گذشت . دوم : استخفاف به دعوت « ابليس » است در ترك تعلّق قلب به او و متابعت دعوت او ؛ زيرا كه « ابليس » چون كلب نوحه‌گر است ؛ اگر اقبال شود به آن ، حريص مىشود در نوحه ، و اگر اعراض شود از او ، ساكت مىشود . و طريقهء محاربه و معرفت آمدن « ابليس » و راههاى وسوسهء او - چنان‌كه حضرت امام مىفرمايد - به چهار عمل است ؛ اوّل : دوام مراقبت ؛ و آن ، پاسبانى قلب است كه متفرّق نگردد به واسطهء خواطر ابليسيّه و نفسانيّه ؛ و اين عمل ، از جمله رياضات شاقّه [ است ] ؛ چنان‌كه از بزرگى پرسيدند كه اشقّ « 66 » رياضات كدام است ؟ فرمودند : پاس انفاس ، كه سالك مراقب شود كه يك نفس از او بر نيايد كه قلبش از حقّ تعالى غافل باشد ، و به خاطرى غير حق مشغول شود ؛ زيرا كه وارد است : « مثل القلب كريشة في فلاة يقلّبها الرّياح حيث يشاء » « 67 » :

--> ( 63 ) - به منهج اوّل ، صفحهء 56 رجوع شود . ( 65 ) - جمع حيله ( 66 ) - دشوارترين ( 67 ) - به منهج اوّل ، صفحهء 48 سطر 12 رجوع شود : « كنز العمّال » 1 : حديث 1229 ، « احاديث مثنوى » : 80